آذربايجانين مدرن شعري
آذربايجانين مدرن شعري
یازان: همت شهبازي
ايلك باخيشدا، « مدرن شعر» دئييلنده، اونون فورما گؤزلليكلري و بديعي‌ليگي گؤزوموزون اؤنونده جانلانير. بو باخيمدان كلاسيك شعره و اونون بوتون عادت و عنعنه‌لرينه قارشي دوران شعره « مدرن شعر» دئييريك.
مضمون باخيميندان ايسه، مدرن شعر، اجتماعي شرايطه اويغون اولاراق، دوشونجه باخيميندان ادبياتيميزدا بؤيوك دييشيك‌ليك‌لر اولور. بو دؤرده ادبياتيميز مضمون باخيميندان عموميّتله اينكيشاف ائدير ( صابیر و جليل محمّد قلي زاده و … ) آمما فورما ساريدان او قدر دييشيك‌ليك‌لري اولمادان كلاسيك فورمالاري داشيييرلار.
آمما دئمك اولار كي آذربايجان شعري، حبيب ساهر ايله هم فورما و هم ده معنا باخيميندان يئني‌لشمكله و تام مدرنلشمه ايله فرقلي اولاراق چاغداشلاشير. ساهیرين شعريله شعريميز رئاللاشير و فورما باخيميندان چاغداشلاشير آمما « مدرن شعر» اولمايير. ساهیرين شعري تام مدرنلشمه‌يير؛ يالنيز چوخ آز فاييزدا مدرن شعرين اولايلاريني قبول ائتمكله، نئورئاليزم ده محدودلاشير. بورادا او، نه رئاليزمين استانداردلاشماسيندان ( قرارداد و كليشه‌لريندن ) قورتارا بيلير و نه ده تام شكيلده مدرنيزمي قبول ائدير.
آذربايجان شعرينده معنا باخيميندان « سهند» ين شعرلري غرب شعرينده اولان معيارلارا اويغون بير مدرن شعردير. سهندين دوشونجه‌سينده، مدرنلشمه مسأله‌سي اجتماعي باخيميندان ايضاح اولونور؛ بعضاً مدرنيته اؤيولور بعضاً ايسه پيسله‌نير. دئمك اولاركي غربده اولان اؤزباشيناليق، سهندين شرق دوشونجه‌سينده دموكراتيك جهتلري قاپساماقلا اومانيست‌لشير. دوغرودور سهند ده اينسانين ماشينيزم قارشيسيندا ازيلمه‌سيني گؤسترمكله و شعريني دوشونجه‌لشديرمكله، غربين مدرن شاعيرلريله ـ خصوصيله « ائليوت» ايله ـ سؤزبير اولور، آنجاق او، هر بير شئيه اونلار كيمي بدبين دئييل. اونون بو باخيمدان مدرنيته‌يه خوش‌بين‌ليگي مدرنيزمين باشقا بير آخيمينا يعني « فوتوريزمه» ياخينلاشماسيني دا گؤسترير. چونكي فوتوريزم‌لرده ( ناظم حكمتي نظره آلاراق ) تئخنيكا و بيليم گئدیشینده نيك‌بين‌ليگه ياناشيرلار.
آمما بوتون بونلاري نظره آلمايارق، آذربايجان شعرينده « مدرن شعرين» تام شكليني 70 ـ جي اون ايلليين اورتالاريندا گؤروروك. بورادا شعريميز ايستر‌‌ايسته‌مز غربين مدرن شعري نين دوروملاريندان فايدالانير ( اؤرنك اولاراق ناصر مرقاتي‌نين « تالانميش گونش مجموعه‌سي»). بو دؤرون سونوندا و 80 ـ جي ايلين اوّللرينده، مدرنلشمه سوره جی اؤز يئريني بعضي « پست مدرن » شعرلرايله عوض ائدير؛ حتتا دئمك اولاركي بو دؤرده شاعيرلريميز بير باشا هم مدرن‌ديرلر هم ده پست مدرن. اؤرنک اوچون محمّدرضا لوايي « تئرور و آزادليق» دا مضمونجا كوبود گئرچک لیک لری عكس ائتديرنده و اونلارا بدبين‌ليكله ياناشاندا، اونون شعريني مدرن ؛ و اورادا كي بو كوبودلوقلاري فورما باخيميندان قاپالی و اوستو اؤرتولو عكس ائتديرير اوندا « پست مدرنيزمه» ياخينلاشير. بونون آردي ايله اونون حئكايه‌لرينده گؤرونن « غيري عادي‌ليك» اونو داها دا مدرنيزمدن قيرير و آرتيق بير پست مدرن يازيچي كيمي قارشيميزدا دورور. و يا خود صالح عطايي ( بلكه داها دئيينمه‌ديم ) ، سيما صمدي ( گونه باخانلار باخچاسي ) ، لاله جوانشيرين ( آياق اوستو تنهاليق ) يازديغي شعرلرينده، اولدوقجا بير مدرن شعرلرايله اوز به اوز اولوروق، آمما مدرن شعر ديلينين كوبودلوغوندان اوزاقلاشماسي، فورما و ديل باخيميندان اولدوقجا يوموشالماسي، اونلاري « پست مدرن » شاعيرلر كيمي آدلانديرماغا بيزه حاق وئرير.
ظنّيمجه مدرن شعريميزين تملي 70 ـ جي اون ايلليين اورتالاريندا قويولماسي و در حال پست مدرن شعره طرف يؤنلمه‌سي ضرورتي، شعريميزين دونيا سوييه‌سينه ياخينلاشماسينا امكان ياراداجاق. بو مقصد اوچون شاعيرلريميزين، ادبي بيليم لرينين آرتماسي و بو بيليم نتيجه‌سينده اؤز شعرلرينين اَن ايلكين تنقيدچيسي اولمالاري شعريميزين گوجلنمه سيله سونوجلاناجاقدير. هر حالدا يوخاريدا چكيلن آدلار و اونلارا بنزر شاعيرلريميز حاقدا بو قناعته گلمك اولاركي اونلار داها رئاليست و يا خود نئورئاليست شاعيرلر دئييل‌لر.
( مقاله ، یارپاق قزئتینده چاپ اولونموشدور
کتابفروشی دانشجو - میرزایی